Na Pomorzu
4 osoby
Moderatorzy:
    pioter

Ustawienia strony:

Widoczność: wszyscy
Publikować mogą: wszyscy
Moderacja: po publikacji
RSS RSS
Zarejestruj się

Na Żuławach

7 zdjęć

Chyba żadna kraina w Polsce nie zmieniła się pod względem geograficznym tak jak Żuławy. Dziś Żuławy są rozległym obszarem rolniczym wspartym na ramionach delty Wisły, ale jeszcze w średniowieczu były tu tylko rozlewiska i nieużytki. Przemianę spowodowały nie tylko siły natury,  powodzie, zmiany koryt rzek, nanoszenie przez Wisłę coraz to nowych żyznych osadów i zarastanie płytkich, bagiennych obszarów wodnych. Na kształtowanie się nowego krajobrazu duży wpływ mieli też ludzie, którzy osuszali podmokłe tereny, wycinali lasy i zarośla, budowali kanały i wały. Spójrzcie na mapę pokazującą, jak mogły wyglądać Żuławy przed kilkoma wiekami:
 
Rekonstrukcyjna mapa Bertrama pokazująca, jak mogły wyglądać Żuławy około 1300 roku. Rekonstrukcyjna mapa Bertrama pokazująca, jak mogły wyglądać Żuławy około 1300 roku.
 
Na mapie zwracają uwagę duże zbiorniki wodne po zachodniej stronie, a po wschodniej Zalew Wiślany sięgający do dzisiejszej Stegny i ogromne Jezioro Drużno koło Elbląga, po którym pozostała już tylko trochę większa sadzawka. Inny był też układ odnóg Wisły i ich dopływów. Dzięki archeologom wiemy, że już w neolicie istniały na niektórych wyspach i wzgórkach ludzkie osady, jednakże dopiero w średniowieczu zaczęto te tereny zagospodarowywać. Na obrzeżach delty powstały ważne ośrodki handlowe i polityczne, między innymi wielkie pruskie Trusso nad Jeziorem Drużno, potem Gdańsk i Elbląg, a za czasów krzyżackich Malbork. Krzyżacy bodaj pierwsi podjęli próby osuszenia Żuław, wykopali pierwsze sztuczne kanały, postawili wały przeciwpowodziowe. Jednakże dopiero sprowadzenie w XVI wieku przez króla Zygmunta Starego na te tereny holenderskich Mennonitów spowodowało długotrwały, systematyczny proces osuszania i zagospodarowywania nieużytków. Dawne mokradła przemieniły się w poprzecinane gęsta siecią kanałów pola orne, pastwiska i łąki. Przy nich wyrastały wsie i miasteczka. Na polderach pojawiły się charakterystyczne dla regionów osadnictwa mennonickiego elementy krajobrazu kulturowego: rzędy wierzb, wiatraki pełniące rolę pomp, domy podcieniowe. Żyzne Żuławy stawały się bogatym regionem, rolniczym zapleczem Gdańska i Elbląga. 
 
Dziś niewiele zostało śladów po Mennonitach, którzy musieli opuścić te ziemie po 1945 roku. Dość powiedzieć, że z kilkudziesięciu wiatraków holenderskich zachował się już tylko jeden i to w katastrofalnym stanie. Więcej szczęścia miały domy podcieniowe, które przetrwały w wielu wsiach. Przypominają o przeszłości regionu. Podobnie jak rozsiane na całym terenie Żuław cmentarzyki z charakterystycznymi nagrobkami. Chcący dowiedzieć się więcej o dawnych mieszkańcach Żuław powinni odwiedzić Muzeum Żuławskie w Nowym Dworze Gdańskim, w którym zgromadzono wiele pamiątek po nich. Ekspozycja mówi o ich historii, religii i kulturze, ale też pokazuje osiągnięcia techniczne i gospodarcze osadników. Warto też poświęcić trochę czasu na wędrówkę po Żuławach i z bliska przyjrzeć się reliktom, jakie jeszcze pozostały. Mnie udało się dotrzeć między innymi do Palczewa, gdzie znajduje się ostatni holenderski wiatrak i ładny drewniany kościółek. Oto zdjęcia:
  • Kościółek w Palczewie Kościółek w Palczewie
  • Ostatni wiatrak holenderski na Żuławach Ostatni wiatrak holenderski na Żuławach
  • Cmentarz mennonicki koło Palczewa Cmentarz mennonicki koło Palczewa
  • Krajobraz Żuław (Palczewo) Krajobraz Żuław (Palczewo)
  • Dom podcieniowy w Drewnicy Dom podcieniowy w Drewnicy
  • Fragment ekspozycji w Muzeum Żuławskim w Nowym Dworze Gdańskim Fragment ekspozycji w Muzeum Żuławskim w Nowym Dworze Gdańskim
  • Model typowej żuławskiej chaty. Dom mieszkalny z prawej strony, stodoła z lewej, w środku kuchnia, w której produkowano też sery. Model typowej żuławskiej chaty. Dom mieszkalny z prawej strony, stodoła z lewej, w środku kuchnia, w której produkowano też sery.