Na Pomorzu
4 osoby
Moderatorzy:
    pioter

Ustawienia strony:

Widoczność: wszyscy
Publikować mogą: wszyscy
Moderacja: po publikacji
RSS RSS
Zarejestruj się

Grudziądz - miasto ułanów i obronnych spichrzów

To jedno z najładniej położonych nadwiślańskich miast. Zajmuje dwie wysokie kępy na prawym brzegu Wisły płynącej tu w szerokiej na kilkanaście kilometrów kotlinie zwanej Basenem Grudziądzkim. Rozległa dolina jest swoistym mikroregionem z charakterystycznymi pomennonickimi krajobrazami z łąkami, rzędami wierzb i gdzieniegdzie zachowanymi starymi chatami Olędrów. Wznoszące się nad nią grudziądzkie Stare Miasto z malowniczymi spichrzami, gotycką bazyliką św. Mikołaja i odbudowaną niedawno wieżą Klimek na Wzgórzu Zamkowym tworzy panoramę jak z dawnych rycin. A byłoby jeszcze ładniej, gdyby nie zniszczenia, jakie miały miejsce w różnych momentach historii. 
 

 
Brakuje przede wszystkim potężnego zamku zbudowanego przez krzyżaków w XIII wieku. Jak zamek wyglądał, wiemy między innymi dzięki sztychowi Erika Dahlbergha, szwedzkiego oficera i uzdolnionego rysownika, który podczas "Potopu" tworzył szkice polskich twierdz, w wielu wypadkach tuż przed wysadzeniem ich przez Szwedów. 
 
Fragment ryciny Erika Dahlbergha Fragment ryciny Erika Dahlbergha "Oblężenie Grudziądza"
 
Grudziądzki zamek zniszczyli jednak nie Szwedzi, lecz Prusacy na polecenie Fryderyka II. Cegły z zamku były bowiem potrzebne do budowy cytadeli, którą zaczęto stawiać na północ od miasta niedługo po tym, jak Grudziądz w wyniku I rozbioru Rzeczpospolitej znalazł się w granicach Prus. Prusacy - jak widać - nie dbali wówczas o krzyżackie dziedzictwo. Odkryli je właściwie dopiero pod wpływem romantyzmu w XIX wieku, a najlepszym tego przykładem jest imponująca rekonstrukcja zamku w Malborku z drugiej połowy XIX wieku, który wcześniej przez wiele dekad służył w Prusach za koszary i zwykłe magazyny, przez co został w dużym stopniu zdewastowany. W Grudziądzu nie było już czego rekonstruować, po zamku została tylko jedna wieża i fragmenty murów. Wieża przetrwała do 1945 roku, wysadzili ją Niemcy podczas oblężenia Grudziądza przez Armię Czerwoną. Niedawno ją odbudowano jako wieżę widokową. Jeśli będziecie w Grudziądzu, koniecznie wejdźcie na nią i popatrzcie na miasto i dolinę Wisły, widoki fenomenalne. 
 
Widok z wieży Klimek Widok z wieży Klimek
 
Dziś Wisła płynie pod Grudziądzem szerokim korytem, kiedyś jednak meandrowała, tworzyła wyspy i wysepki, krajobraz musiał być jeszcze ciekawszy. Jednak nie jego uroda powodowała, że rozwijało się tu od dawna osadnictwo i że już prawdopodobnie we wczesnym średniowieczu istniał obronny gród słowiański. Nieopodal dzisiejszego Grudziądza przebiegała niegdyś granica świata słowiańskiego, dalej na północ i wschód od Wisły rozciągały się ziemie Prusów - Pomezania. Tej granicy nie przekroczył ani Mieszko, ani Chrobry. Potem stąd będą wyruszać w głąb Prus chrześcijańscy misjonarze, między innymi mnich cysterski Christian, któremu Konrad Mazowiecki w 1218 roku, czyli jeszcze przed przybyciem Krzyżaków, przekazał między innymi gród w Grudziądzu do organizowania działalności misyjnej. Kilka lat później zaczną ją wspierać Krzyżacy, jednak gdy Christian dostanie się do pruskiej niewoli, przejmą inicjatywę i doprowadzą do przyznania przez papieża i cesarza im właśnie prawa do założenia państwa na zdobytych terenach pruskich. W Grudziądzu Krzyżacy wybudują jedną z większych swoich warowni. Zamek i biskup Christian znaleźli się w herbie miasta używanym z przerwami do dziś od XIII wieku.
 
Herb Grudziądza, wersja obowiązująca od 2012 roku Herb Grudziądza, wersja obowiązująca od 2012 roku
 
Grudziądz wrócił do Polski po Pokoju Toruńskim w 1466 roku. Stał się ważnym ośrodkiem handlowym i politycznym. Odbywały się w nim sejmiki Prus Królewskich, a przez jego port przechodziła znaczna część zboża spławianego do Gdańska. O wielkości grudziądzkiego handlu świadczą zachowane do dziś spichrze na Wisłą, które kiedyś pełniły również funkcje obronne. Popatrzmy na nie od strony nadwiślańskich bulwarów:
 
Grudziądzkie spichrze Grudziądzkie spichrze
 
Za spichrzami znajduje się stara część miasta między innymi z bazyliką św. Michała i dawnym kolegium jezuickim, w którym obecnie mieści się ratusz, oraz rynkiem z odbudowanymi po zniszczeniach wojennych kamieniczkami. Na jednej z nich znajduje się tablica upamiętniająca wystąpienie Mikołaja Kopernika podczas jednego z sejmików pruskich na temat wypierania lepszego pieniądza przez gorszy (tzw. prawo Kopernika-Greshama). Na mnie robi wrażenie przejeżdżający przez rynek tramwaj, Grudziądz to wszak żadna duża metropolia. To obecnie chyba najmniejsze polskie miasto z liniami tramwajowymi. Linie te są też jednymi z najstarszych w Polsce, zostały zbudowane pod koniec XIX wieku na Wystawę Rzemiosła Prus Zachodnich. 
 
Tramwaj na rynku w Grudziądzu Tramwaj na rynku w Grudziądzu
 
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Grudziądz znów stał się miastem nadgranicznym o dużym znaczeniu wojskowym. Stacjonował tu między innymi 18 Pułk Ułanów Pomorskich i słynne Centrum Wyszkolenia Kawalerii, z którego wywodziło się wielu wybitnych oficerów Wojska Polskiego II RP, między innymi major Henryk Dobrzański ps. Hubal. Dziś działalność szkoły upamiętnia pomnik "Ułan i dziewczyna" przy schodach prowadzących ze skarpy na bulwar. Na pomniku umieszczono dwuwiersz gen. Wieniawy-Długoszowskiego "Bo serce ułana, gdy położysz je na dłoń: Na pierwszym miejscu panna, przed panną tylko... koń".
 
Rzeźba Rzeźba "Ułan i dziewczyna" Ryszarda Kaczora
 
To oczywiście bardzo pobieżna opowieść o Grudziądzu. Mnie podczas bardzo krótkiego pobytu nie udało się zobaczyć więcej, ale może Wy - Drodzy Czytelnicy - dopowiecie parę słów do tej notatki o innych ciekawych grudziądzkich miejscach i historiach.
Ostatnio komentowane na stronie:
09/08/2015 pioter

Bursztyny na Mariackiej

8 komentarzy, ostatni z 04/05/2017 od pioter
09/09/2016 pioter

Malowidła w kościele w Stegnie

4 komentarze, ostatni z 06/02/2017 od ann